Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017

ΓΙΟΥΧΤΑΣ



Γ Ι Ο Υ Χ Τ Α Σ
Του  ορειβάτη Δακανάλη Μανόλη
      Η αφετηρία εκκίνησης σήμερα 11-6-2017 της μικρής ευέλικτης  ομάδας του Ορειβατικού Συλλόγου Μοιρών με αρχηγό τον Κώστα Μουζουράκη, με προορισμό την Ιερή κορφή του βουνού Γιούχτας, άρχισε από την πέτρινη υδατογέφυρα στο χωριό Σπήλια (υψ150μ). Την γέφυρα αυτή κατασκεύασε ο Ενετός Δούκας της Κρήτης Μοροζίνης το 1626-1628. Ο λιθόκτιστος αγωγός μήκους 15 χιλιομέτρων μετέφερε νερό στο Ηράκλειο από τον Γιούχτα, το οποίο υπέφερε από τρομερή λειψυδρία. 
      Ακολουθήσαμε το μονοπάτι μέσα στη ζούγκλα του φαραγγιού της Αγίας Ειρήνης, το οποίο είναι κατάφυτο από πλατάνια, κυπαρίσσια, κατσοπρίνια, λεύκες, τρεμιθιές και άλλα δασικά δέντρα. Στα μέσα του φαραγγιού υπάρχει και δεύτερη πέτρινη εντυπωσιακή μικρότερη υδατογέφυρα ίδιας περιόδου με την παραπάνω.
      Βαδίζαμε άλλοτε σε μονοπάτια, άλλοτε σε αγροτικούς δρόμους και στο τέλος για λίγο διάστημα σε  άσφαλτο μέχρι να φθάσουμε στις βόρειες υπώρειες του Γιούχτα. Στα διάβα μας συναντήσαμε τεράστιους ελαιώνες και αμπέλους-κρεβατίνες που παράγουν τα εκλεκτότερα επιτραπέζια σταφύλια.
       Στις Αρχάνες ανακαλύφθηκε τμήμα ανακτόρου 16ου αιώνα και στον πευκόφυτο λόφο Φουρνί μεταξύ Κάτω και Πάνω Αρχανών, εκτεταμένη μινωική νεκρόπολη με θολωτούς τάφους. Είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κρήτης και χρησιμοποιήθηκε από το 2400-1200 πχ. Μέχρι το 1967 η νεκρόπολη ήταν άγνωστη, οπότε έγινε η πρώτη ανασκαφή από τον αρχαιολόγο Γ. Σακεραλάκη, η οποία έφερε στο φως ένα θολωτό τάφο, πολλούς άλλους διαφορετικής αρχιτεκτονικής δομής και πολλά ευρήματα.
       Αριστερά μας βρίσκονται μέσα σε μια μεγάλη κοιλάδα με αμπέλους και ελαιώνες οι Αρχάνες με μοναδικές εικόνες, εξ αιτίας των πολύχρωμων κτιρίων από την εποχή της τουρκοκρατίας. Το 1897 πραγματοποιήθηκε στις Αρχάνες σύσκεψη των Χριστιανών. Το Τάγμα των Επίλεκτων του καπετάν Γιάννη Νταφώτη με τη βοήθεια των κατοίκων της κωμόπολης, αλλά και  της ευρύτερης περιοχής, απέκρουσε τις αλλεπάλληλες ορδές των Τούρκων σώζοντας την κωμόπολη.
      Από τις βορειοδυτικές υπώρειες του Γιούχτα ένα φιδοσερνάμενο μονοπάτι μέσα σε μακία βλάστηση, μας έφερε στο ιερό κορφής του Γιούχτα, ένα από τα σημαντικότερα ιερά  του Μινωικού πολιτισμού, το οποίο βρίσκεται στην πιο ψηλή κορφή του βουνού (υψ811μ). Υπάρχει συνεχής παρουσία ανθρώπου στο βουνό από τη Νεολιθική εποχή ίσαμε σήμερα, όπως αποδεικνύουν τα διάφορα ευρήματα. Η ονομασία Γιούχτας ετυμολογείται από το Ιυκτός-Γιούκτας-Γιούχτας.
      Το βουνό κατέχει σημαντική βιοποικιλότητα, αποτελεί καταφύγιο άγριας ζωής και στις δυτικές άγριες πλαγιές του ενδημεί μια αποικία γυπών ή σκάρες. Προστατεύεται δε από το NATURA 2000.
      Το ανθρωπόμορφο σχήμα του βουνού σε ύπτια θέση βλέποντάς το από τα βορειοδυτικά, έχει δημιουργήσει μύθους για το ρόλο του βουνού.
      Τη μινωική λατρεία στο ιερό της κορφής διαδέχτηκε η χριστιανική λατρεία  στην εκκλησία του αφέντη Χριστού στη δεύτερη νότια ψηλότερη κορφή του βουνού. Όπως γράφεται είναι ίσως ο μοναδικός τετράκλιτος ναός της Ελλάδας, αφιερωμένος στους Αγίους Αναργύρους, Αγίους Αποστόλους,  Μεταμόρφωση του Σωτήρα και την Αγία Ζώνη. Στην είσοδο του είναι χαραγμένη σε πέτρα η αποπεράτωση του 1443.
        Από την κορφή η θέα  ήταν  πανοραμική, θαυμάσαμε τα γύρωθε τοπία και απελευθερωθήκαμε. Υπέροχο το θέαμα και απόλαυση για αχόρταγο μάτι που σάρωνε όλα τα σημεία του ορίζοντα. Όσο και να φαίνεται παράξενο στο βουνό ξεφεύγεις και χάνεις την  επαφή με την πραγματικότητα.
       Με τον πυρπολημένο ήλιο πάνω από τον Ψηλορείτη κατηφορίσαμε για τις μαγευτικές Επάνω Αρχάνες (υψ400μ), ακολουθώντας ένα αρχαίο μονοπάτι στις ανατολικές  πλαγιές του βουνού.
       Η όλη πορεία μας πήρε 5,5 ώρες, διανύσαμε 14 χιλιόμετρα, ανεβήκαμε 661 μέτρα υψομετρική διαφορά και κατεβήκαμε 411. Ολόκληρη η πορεία ευωδίαζε από τα αρωματικά φυτά ρίγανη, φασκόμηλα και άλλα βότανα. Χαρακτηρίζεται πάρα πολύ εντυπωσιακή και ενδιαφέρουσα.-    
Πηγές: Το Ηράκλειο και ο νομός του εκδόσεις Νομαρχίας Ηρακλείου 1971 σελ 521.  ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ – ΒΟΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗ τεύχος 10 του Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης σελ. 25-26. Βικιπαίδεια. Οι ΑΡΧΑΝΕΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ σελ. 27-28 Β έκδοση 1997.
 

Υδατογέφυρα Αγία Ερήνη

Αγία Ειρήνη

Η ομάδα μας

Μέσα στη ζούγκλα

Μέσα στη ζούγκλα


Αμπελώνες και ελαιώνες

Μικρότερη υδατογέφυρα

Μικρή στάση


Προς την κορφή

Προς την κορφή

Λίγο πριν την κορφή

Ο λόφος Φουρνί

Αρχαία Ερείπια στην κορφή


Μαζί με το Γιώργο Βασιλάκη

Γεύμα στην κορφή

Αφέντης Χριστός κ.λ.π

Το αρχαίο Ιερό στην κορφή

Πανδεσία χρωμάτων

Ερείπια του Ιερού


Οι Αρχάνες πανοραμικά.



Η ομάδα στην κορφή

Ενδημικό του Γιούχτα

Μέσα στα πεύκα

Τρίτη, 21 Μαρτίου 2017

ΑΡΒΙΟΝ ΟΡΟΣ

                       ΑΡΒΙΟΝ ΟΡΟΣ ή ΠΛΕΥΡΕΣ
                      Του ορειβάτη Δακανάλη Μανόλη
       Η Άρβη βρίσκεται σε μια μικρή παραλιακή κοιλάδα κατάφυτη με μπανάνες, ο καρπός των οποίων είναι αρίστης ποιότητας σε εμφάνιση και άρωμα.  Η περιοχή κατοικείται από την προϊστορική εποχή, όπως παρατήρησε ο Στέφανος Ξανθουδίδης σε  πήλινα, λίθινα αγγεία και σφραγίδες. Αναφέρεται τον 18ο  πχ αιώνα ως αυτόνομη πόλη με δικό της νόμισμα. Είχε μεγάλη ανάπτυξη ως ναυτική και εμπορική Ρωμαϊκή πόλη μετά την κατάχτηση της Κρήτης από τους Ρωμαίους το 67 π.χ Το 824μχ που κατέλαβαν οι Άραβες την Κρήτη, κατέστρεψαν την Άρβη. Στην ευρύτερη περιοχή της Σύμης ήκμασε από το 2400πχ μέχρι το 300μχ το Ιερό του Ερμή και της Αφροδίτης.
      Στο βάθος της κοιλάδας ίσταται το «Άρβιο Όρος» (σήμερα Πλευρά), με το επιβλητικό φαράγγι της Άρβης που σχίζει το βουνό σαν μια μαχαιριά και μοιάζει πολύ με το φαράγγι του Χα. Σε όλο το μήκος του άγριου φαραγγιού σχηματίζονται αρκετοί καταρράχτες ο μεγαλύτερος των οποίων έχει ύψος 85 μέτρα. Τούτο το φαράγγι αποτελεί άλλο ένα θαύμα της κρητικής φύσης.
     Στις 19 Μαρτίου  2017 οι ορειβατικοί σύλλογοι Ηρακλείου και Μοιρών αρχίσαμε την πεζοπορία μας από την παραθαλάσσια Άρβη. Ένα παλιό ανηφορικό μονοπάτι από τα δυτικά του βουνού μας έφερε στον Πευκαρά και στη βόρεια πλευρά του επιβλητικού φαραγγιού της Άρβης. Από εκεί ανεβήκαμε στο υψίπεδο της Λιγιάς (υψ460μ) κατάφυτο με ελαιόδεντρα.
      Στην κορφή του λόφου δίπλα στο ξωκλήσι  των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης υπάρχει το μνημείο της εγκληματικής δολοφονίας των κατοίκων της περιοχής και των τριών παιδιών του Γιώργου Βερβελάκη από τους Ναζί. Εκεί στο μνημείο πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία των Πολιτιστικών Συλλόγων της περιοχής και του Πνευματικού Κέντρου Βιάννου επιμνημόσυνη δέηση στη μνήμη των εκτελεσθέντων αμάχων 12 χωριών της επαρχίας Βιάννου και 8 χωριών της δυτικής επαρχίας Ιεράπετρας.
  Ομιλίες και χαιρετισμούς απεύθυναν ο αρχηγός των ορειβατών Βιαννίτης Στέλιος Μπαρπαγαδάκης, ο καθηγητής της ιατρικής Νίκος Μαρκάκης, ο δήμαρχος Βιάννου Παύλος Μπαριτάκης, ο Αριστόδημος Συγγελάκης, πρόεδροι συλλόγων και άλλοι.  Ο  ποιητής Αποστόλης Παυλίδης βετεράνος ορειβάτης του συλλόγου μας (Μοιρών) αφιέρωσε ένα συγκλονιστικό ποίημα, στη μνήμη των αδικοχαμένων παιδιών. Παρούσα στην εκδήλωση ήταν η επιζούσα τραγική αδελφή των αδικοχαμένων παιδιών Καλλιόπη, πάνω από 90 ορειβάτες και πλήθος κόσμου. Στο τέλος της τελετής ακολούθησε δεξίωση.
      Πάνω από εκεί η θέα ήταν πανοραμική προς τη γύρω περιοχή και τα Αστερούσια όρη. Κατά την επιστροφή ακολουθήσαμε ένα παλιό κατηφορικό μονοπάτι, που μας έφερε στη μονή του Αγίου Αντωνίου στις νότιες υπώρειες του βουνού. Στη θέση της μονής εικάζεται, ότι κατά την αρχαιότητα υπήρχε το ιερό του Δία. Ο Στέφανος Βυζάντιος αναφέρει σχετικά: «Εστί και εν Κρήτη Άρβιον Όρος, ένθα τιμάται Άρβιος Ζευς». Η μονή χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και γνώρισε πολύ γρήγορα περίοδο ακμής, σήμερα υπάρχει ένας μοναχός.    
      Ιστορικό της γενοκτονίας: Οι Γερμανοί είχαν εγκαταστήσει φυλάκιο με δύναμη τριών αντρών στην Κάτω Σύμη για επιτήρηση της περιοχής, γιατί στα βουνά της Δίκτης βρίσκονταν το λημέρι της ομάδας του Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά. Οι παραπάνω στρατιώτες εξεβίαζαν με κάθε τρόπο τους κατοίκους ζητώντας καθημερινά τρόφιμα και άλλα εφόδια για την συντήρηση τους. Μια ομάδα ανταρτών με επικεφαλής τον Ζαχαρία Μπαντουβά εξόντωσε τους δυο γερμανούς του φυλακίου, ενώ ο τρίτος απουσίαζε.
     Στις 12-9-1943  ο Διοικητής του Γερμανικού λόχου  Άνω Βιάννου Ρίχτερ με 120 άνδρες κινείται  προς την Κάτω Σύμη και πέφτει σε ενέδρα ανταρτών στη στενωπό της Κάτω Σύμης. Ο Μπαντουβάς στήνει ενέδρα με τέσσερις ομάδες ανταρτών, με επικεφαλής τους Χρήστο Μπαντουβά, Γιώργη Νιριανό, Γιάννη Ποδιά και Δημήτρη Παπά. Τοποθετημένες κατάλληλα μέσα στη δασωμένη  ρεματιά και στη μάχη που ακολούθησε αποδεκάτισαν τους Γερμανούς. Έπεσαν  30 νεκροί, αρκετοί τραυματίες και αιχμαλώτισαν 13 τους οποίους πήγαν σε μια σπηλιά κοντά στου Χαμέτη τη βρύση. Οι αντάρτες είχαν δυο τραυματίες. Μόλις έμαθε τα καθέκαστα ο Άγγλος ταγματάρχης Τομ Νταμπάμιν, έστειλε σημείωμα στον Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά και τον καθιστούσε υπεύθυνο για το ότι, θα ακολουθούσε.
     Ο αιμοσταγής Γερμανός Μέραρχος  Βάλτερ Μύλλερ διέταξε τον ταγματάρχη Μάρτεν διοικητή του 3ου τάγματος, να μεταβεί στη Βιάννο, να εκτελέσει το σχέδιο εξόντωσης των αθώων κατοίκων της περιοχής, αντί να κυνηγήσει τους αντάρτες.
     Έγιναν ομαδικές εκτελέσεις 401 κατοίκων της περιοχής ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, ενώ πυρπόλησαν αμέτρητα σπίτια στα χωριά από 14-16/9-1943. Ο Γιώργης Βερβελάκης με τα παιδιά του Ευαγγελία ετών 8, Μαρία ετών 12 και Στυλιανό ετών 15, βρίσκονταν στο Μετόχι στη θέση Αργουλίδα στην Παναγία τη Λυγιώτισα. Μόλις αντελήφθησαν τους γερμανούς, κρύφθηκε ο πατέρας των παιδιών για να μην τον εκτελέσουν. Οι Ναζί βασάνισαν  φρικτά τα παιδιά τρυπώντας  τις φτέρνες των ποδιών τους με ξιφολόγχη, για να τα κάνουν να μαρτυρήσουν που κρύβεται ο πατέρας τους. Εκείνα όμως αρνήθηκαν πεισματικά να  καταδώσουν τον πατέρας τους και στο τέλος τα εκτέλεσαν. Ο πατέρας πήγε αργότερα στον τόπο του εγκλήματος και συγκλονίστηκε βλέποντας  κατακρεουργημένα τα παιδιά του. Τα φίλησε, τα μοιρολόγησε, τα φόρτωσε στο γάιδαρο, τα πήγε στο Κεφαλόβρυσο και τα έθαψε. Όλα τα παραπάνω καμένα χωριά έχουν χαρακτηριστεί ως μαρτυρικά.
      Επενέβη ο Αρχιμανδρίτης Ευγένιος Ψαλιδάκης στον Μύλλερ να σταματήσει την γενοκτονία και εξόντωση των αθώων κατοίκων, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση των 13 Γερμανών αιχμαλώτων. Ο Μύλλερ μετά δυσκολίας δέχθηκε την πρόταση και σταμάτησε τη γενοκτονία.
    Στις 20 του ίδιου μήνα ο Μπαντουβάς ελευθέρωσε τους αιχμαλώτους. Αντί όμως να ακολουθήσουν το δρομολόγιο που τους υπέδειξαν, κινήθηκαν βόρεια  προς τη θέση Βαθιά και έπεσαν στο φυλάκιο των ανταρτών του Ζαχαρία Χαιρέτη. Σε λίγο έφθασε εκεί ο Χρήστος Μπαντουβάς γεμάτος μίσος, γιατί οι Ναζί είχαν σκοτώσει τον αδελφό του Κώστα. Τον έπιασε αμόκ και με το ταχυβόλο εκτέλεσε τους 11 αιχμαλώτους που ήταν εκεί, γιατί δυο από αυτούς κατά τη διαδρομή είχαν ακολουθήσει άλλο δρομολόγιο. (Πηγές: Γεμανο-Ιταλική κατοχή, Γ. Κάββου σελ.384-406).
      Από τα παραπάνω δυο μονοπάτια που περπατήσαμε μέχρι τη δεκαετία του 1970, διακινούνταν καθημερινά με υποζύγια προς τον Αμιρά και Άγιο Βασίλειο όλα τα προϊόντα της περιοχής.

      Πραγματοποιήσαμε μια κυκλική πορεία 13,5 χιλιομέτρων και μας πήρε πάνω από έξι ώρες, σε μια ηλιόλουστη μέρα. Χαρακτηρίζεται πολύ ενδιαφέρουσα.-


Μνημείο εκτελεσθέντων στον Αμιράς

Ανάβαση στο Άρβιο όρος


Πρώτος ο Μανέλης




Αγριολούμπινος

Ανθρώπινη αλυσίδα

Απόλαυση της φύσης

Στην αρχή του φαραγγιού της Άρβης

Άποψη φαραγγιού Άρβης


Ξωκλήσι Κωνσταντίνου και Ελένης

Από την τελετή

Ο Αποστόλης απαγγέλλει το ποίημα

Επιμνημόσυνη δέηση

Η Καλλιόπη αδελφή των αδικοχαμένων παιδιών.

Από την επιστροφή

Η Άνοιξη ήρθε για τα καλά

Μονή Αγίου Αντωνίου

Το φαράγγι από τη νότια πλευρά

Έτοιμοι για εκκίνηση (Ντρετάκης)

Παναγία Λιγιώτισα (Ντρετάκης)
Στο Μετόχι (Ντρετάκης)