ΝΙΔΑ - ΙΔΑΙΟ ΑΝΤΡΟ - ΜΑΥΡΗ ΚΟΡΦΗ - ΚΑΜΑΡΑΙΚΟ.

< ΝΙΔΑ-ΙΔΑΙΟ ΑΝΤΡΟ-ΜΑΥΡΗ-ΚΑΜΑΡΑΙΚΟ Του Δακανάλη Μανόλη Αντιπροέδρου ΕΟΣ Μοιρών Η Νίδα πήρε το όνομα από το Ίδα = δέντρο δάσους για ξυλεία. Είναι ένα μαγευτικό οροπέδιο (υψ 1450μ). Υπήρξε ανέκαθεν τόπος ανταρτών ή Χαίνηδων σε όλες τις περιόδους κατάχτησης της Κρήτης από επιδρομείς. Το οροπέδιο είναι καταπράσινο κε μικρό χορτάρι, που το ονομάζουν νεβρίδα, το οποίο αφήνει στα δόντια των προβάτων μια χρυσή απόχρωση και οι βοσκοί της περιοχής λένε τα πρόβατα με τα χρυσά δόντια. Το Ιδαίο Άντρο ή «Σπηλιάρα της Βοσκοπούλας» υψ1498μ) είναι εντυπωσιακό και φωλιασμένο στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη. Ο γνωστός μύθος της Ρέας με τον Κρόνο όπως παραδίδεται από τους αρχαίους συγγραφείς, συνδέει το σπήλαιο με τη γέννηση και ανατροφή του Δία. Ο Κρητογενής Δίας στην Κρητική εκδοχή της ζωής του, όχι μόνο είχε γεννηθεί στο Ιδαίο Άντρο. Αλλά είχε πεθάνει και ταφεί εκεί. Τα πολλές χιλιάδες αφιερώματα που βρέθηκαν στις ανασκαφές αποδεικνύουν το επίπεδο σεβασμού και λατρείας που απολάμβανε το σπήλαιο ως ιερός τόπος πανελλήνιας ακτινοβολίας. Στο σπήλαιο έχει ανιχνευτεί η παρουσία ανθρώπου από τη Νεολιθική εποχή (τέλη 4ης χιλιετίας). Ο Μίνωας ανέβαινε για προσκύνημα κάθε εννέα χρόνια, έπαιρνε τους νόμους από τον πατέρα του Δία και τους εφάρμοζε στο μινωικό του βασίλειο. Η συστηματική λατρεία του σπηλαίου πιστοποιείται από το μισό της 2ης χιλιετίας πχ και κράτησε μέχρι της Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους. Οι προσκυνητές συνέχιζαν την ανάβαση στο Ιδαίο Άντρο μέχρι τον 4ο μΧ αιώνα ως τα χρόνια του Ιουλιανού του παραβάτη. Ο Πυθαγόρας περιγράφει το βωμό έξω από το σπήλαιο και ότι εντός του σπηλαίου υπήρχε ελεφαντοστέινος θρόνος. Ο Θεόφραστος αναφέρει, ότι οι προσκυνητές κρεμούσαν τα αναθήματα στην είσοδο σε μια λεύκα. Ο Πίνδαρος αναφέρει τον 5ο π.χ. αιώνα το σπήλαιο ήταν «σεβαστό και τιμημένο». Από το Ιδαίο Άντρο στις 16 Ιουνίου 2013 δέκα έξι ορειβάτες του Ορειβατικού Συλλόγου Μοιρών με αρχηγό τον γράφοντα, ανηφορήσαμε από τον πόρο του «Βοσκερού» ακολουθώντας ένα αρχέγονο μονοπάτι που συνδέει το οροπέδιο της Νίδας με την κορφή του Ψηλορείτη. Από τη θέση «Κόλιτα» πήραμε νότια κατεύθυνση για την «Μαύρη Κορφή ή Σέλα του Διγενή» (υψ1981μ). Λέγετε Μαύρη Κορφή γιατί όλα τα πετρώματα αποτελούνται από μαύρες τσουγκρωτές σιδερόπετρες και Σέλα Διγενή, γιατί μεταξύ των δύο κορφών δημιουργείται μια σέλλα. Η τοπική παράδοση αναφέρει, ότι πάνω στη σέλλα κάθονταν ο «Διγενής Ακρίτας» και όταν διψούσε πατούσε το ένα πόδι του στη Μαύρη και το άλλο στα Αστερούσια Όρη, έσκυβε και έπινε νερό από το Γέρο Ποταμό. Τα γένια του στόμωναν το ποτάμι και πλημμύριζε ο κάμπος της Μεσαράς. Όλη η βόρεια πλευρά της «Μαύρης» αποτελείται από μαύρες τσουγκρωτές πέτρες, μικρές και μεγάλες δολίνες. Δεν υπάρχει μονοπάτι, η ανάβαση γίνονταν με μεγάλη δυσκολία και απαιτούσε μεγάλη προσοχή για την αποφυγή ατυχήματος. Η θέα από την κορφή ήταν φανταστική προς τη βόρεια και νότια Κρήτη και σ αυτό βοήθησε η διαύγεια της ατμόσφαιρας. Κατηφορίσαμε στη νότια πλαγιά της Μαύρης σε ανάλογο τραχύ έδαφος με εκείνο της βόρειας πλαγιάς και φθάσαμε στο «Καμαραϊκό Σπήλαιο» (υψ 1524μ). Το σπήλαιο είναι διεθνώς γνωστό για τα εξαιρετικής τέχνης με λεπτά τοιχώματα καμαραϊκά αγγεία. Τα οποία πάνω σ αυτά σε μαύρο φόντο ζωγράφιζαν διάφορες παραστάσεις θαυμαστοί καλλιτέχνες των ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού την περίοδο 1900-1100 π.χ. Το θέρος ανέβαιναν στο σπήλαιο εν πομπή από τη Φαιστό με ταξίματα από λάδι, σιτηρά, καρπούς, φρούτα κλπ. Και τα απέθεταν για τη λατρεμένη εκεί θεά της γεωργίας. Βρέθηκαν στις ανασκαφές κύπελλα, φρουτιέρες, πρόχοι, τεϊέρες, κρατήρες και διάφορα άλλα. Οι μόνιμοι κάτοικοι του σπηλαίου αγριοπερίστερα, καλιακούδες και νυχτερίδες δεν ενοχλήθηκαν με την παρουσία μας. Κατηφορίσαμε με πορεία προς εντυπωσιακό πρινόδασος της «Μαδαρής» και από εκεί ακολουθώντας βόρεια πορεία με προορισμό το οροπέδιο της Νίδας. Το κατάκρυο νερό της πηγής «Κουτσουνάρα» μας δρόσισε και μας όπλισε με νέες δυνάμεις, για να προχωρήσουμε. Συναντήσαμε πολλά παλιά μιτάτα που σημαίνει στα λατινικά στρατιωτικό κατάλυμα και στην εποχή μας κατάλυμα βοσκού. Οι αρχαιολόγοι συνδέουν τα μιτάτα με τους κυκλικούς τάφους της μινωικής περιόδου.(Πηγή: Ζ. Δ Σκουλάς Δρ Πολ. Μηχανικού www. Kritikoi.gr). Πραγματοποιήσαμε κυκλική πορεία που κράτησε 8 ώρες σκληρής ανάβασης και κατάβασης. Η ταλαιπωρία που περάσαμε ήταν αισθητή σε όλους μας, ουδείς όμως δυσανασχέτησε, γιατί υπήρχαν συνεχείς εναλλαγές του περιβάλλοντος και μείναμε κατενθουσιασμένοι. Χαρακτηρίζεται από τις πιο δύσκολες ορειβασίες. Πηγές: Φυλάδιο ΙΔΑΙΟ ΑΝΤΡΟ 2013 του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων Πολιτισμού και Αθλητισμού. ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ, Εκδόσεις Νομαρχίας Ηρακλείου 1970 σελ. 44.

Αναρτήθηκε στις 2-7-2013 στο idi45.blogspot.com

  

Οροπέδιο Νίδας

Η Ανάληψη στη Νίδα

Ιδαίο Άντρο

Ιδαίο Άντρο

Οροπέδιο Νίδας

Ανάβαση στα Κόλιτα

Πόρος Βοσκερού

Προς τη Μαύρη κορφή

Αθότυροι στου Νικολάκη το Χαράκι

Προς την κορφή Μαύρη

Δολίνη βόρεια της Μαύρης

Καβάλα στη Μαύρη

Νότια πλευρά Μαύρης

Είσοδος Καμαραϊκού Σπηλαίου

Η ομάδα στο Καμαραϊκό

Νότια πλευρά της Μαύρης

Η πηγή Μπριγιό

Mιτάτο στο Μπριγιό

ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑ ή ΚΑΛΥΔΩΝΑ

                        Σπιναλόγκα ή Καλυδώνα      

                                   ( Το Νησί )

                                         Του Δακανάλη   Μανόλη 

                                      Αντιπροέδρου ΕΟΣ. Μοιρών

        « Σήμερα το νησί της Σπιναλόγκας έχει ανοίξει τις πύλες του σε όλο τον κόσμο,

            μαγνητίζει τους πάντες η ιστορία και η αρχιτεκτονική του φρουρίου».

      Οι Βενετοί το 1579  οικοδόμησαν πάνω στο βράχο του νησιού ένα από τα σπουδαιότερα  και καλύτερα φρούρια της Κρήτης. Η οχύρωση αποτελείται από δυο ζώνες, η πρώτη ακολουθεί το περίγραμμα των ακτών και η δεύτερη είναι θεμελιωμένη πάνω στους βράχους της κορυφογραμμής, από την οποία ήλεγχαν αποτελεσματικά τη ναυσιπλοία»  στον κόλπο  της Ελούντας. Σε στρατηγικά σημεία της οχύρωσης νότια και βόρεια βρίσκονται δυο ημισέληνοι που αποτελούν  έργα σπάνιας  αρχιτεκτονικής οχυρωματικής κατασκευής και το 1630  το φρούριο διέθετε 35 κανόνια.

    Η Σπιναλόγκα στα λατινικά  ονομάστηκε «Σπίνα Λούγκα», που σημαίνει «μακρύ αγκάθι». Το νησί της Σπιναλόγκας ήταν ένα κομμάτι της χερσονήσου της Ελούντας , όπου το 1526 οι Ενετοί έκοψαν μέρος της χερσονήσου, έγινε ισθμός και δημιουργήθηκαν τα νησιά Σπιναλόγκα και Κολοκύθα.

     Το φρούριο δεν παραδίδεται το 1669 που κατέκτησαν οι Τούρκοι την Κρήτη, αλλά κρατήθηκε μέχρι το 1715 που το κατέκτησε ο Καπουδάν Πασάς. Την περίοδο αυτή κτίστηκαν πάνω στο νησί οι εκκλησίες του Αγίου Παντελεήμονα και του Αγίου Γεωργίου. Έκτοτε η  Σπιναλόγκα εξελίσσεται σε αμιγές οθωμανικό οικιστικό κέντρο και το 1881 κατοικούσαν περίπου 227 άτομα. Μέχρι σήμερα σώζονται αρκετά κτίρια της περιόδου αυτής με διώροφες κατοικίες, εμπορικά καταστήματα με μεγάλες πόρτες και τζαμαρίες (Τούρκικος μαχαλάς).

    Επί Κρητικής Πολιτείας το 1903 που εγκατέλειψαν το νησί και οι τελευταίοι Τούρκοι, ιδρύεται Λεπροκομείο, τόπος διαμονής και συγκέντρωσης των λεπρών της Κρήτης από  τα μεσκηναρία του Ηρακλείου, Ρεθύμνου και των Χανίων.  Έκλεισε το 1957 που βρέθηκε το φάρμακο  καταπολέμησης της ασθένειας. 

    Το Λεπροκομείο διέθετε νοσοκομείο, διευθυντή, γιατρό, νοσηλευτικό προσωπικό, επιστάτη, καθαρίστριες, οικονομική υπηρεσία και παππά.  Οι άρρωστοι κατοίκησαν στα κτίρια του τούρκικου μαχαλά (οικισμού) αλλά και σε άλλα κτίρια που κτίστηκαν τότε. Δημιουργήθηκε ένα χωριό με οικογένειες, υπήρχαν όλα τα επαγγέλματα και  διοργάνωναν διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις.  Μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913, έφεραν αρκετούς λεπρούς στο νησί  και από την  Ηπειρωτική Ελλάδα. Τα εφόδια τα μετέφεραν με βάρκες από τα χωριά Πλάκα και Ελούντα. Ο προμαχώνας Donato χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο των λεπρών.

    Με τον Ορειβατικό Σύλλογο Μοιρών αλλά και κατ ιδίαν έχουμε επισκεφθεί το νησί πολλές φορές. Στο φρούριο οι επισκέπτες εισέρχονται από τη νότια πλευρά, που υπάρχει υπήνεμος όρμος και δένουν τα σκάφη που φθάνουν από την Πλάκα, την Ελούντα και τον Άγιο Νικόλαο.

       Εισήλθαμε από τη νότια πύλη, συναντήσαμε τον τούρκικο οικισμό, την εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα,  μια μεγάλη πέτρινη δεξαμενή και φθάσαμε στη δυτική εντυπωσιακή κεντρική πύλη του φρουρίου. Ακολουθήσαμε τον περιμετρικό δρόμο του νησιού, περάσαμε από τη βόρεια οχυρωματική ημισέληνο, το νεκροταφείο με την εκκλησία του Αγίου  Γεωργίου και ανεβήκαμε στη νότια οχυρωματική ημισέληνο. Σκαρφαλώσαμε στην κορφή του νησιού από την οποία η θέα ήταν καταπληκτική προς τον κόλπο του Μεραμπέλου και τη γύρο περιοχή. Στις πλαγιές του νησιού υπάρχουν μισοξεραμένες αμυγδαλιές και αραιά πεύκα.

      Η λέπρα ή νόσος του Χάνσεν είναι χρόνια λοιμώδης ασθένεια που κατατρώει σιγά – σιγά τις σάρκες του πάσχοντα. Αποτέλεσμα να πέφτουν τα άκρα των χεριών ποδιών, η μύτη, τα αυτιά, τύφλωση και τέλος ο αργός θάνατος. Το αντίκρισμα του αρρώστου σε προχωρημένο στάδιο ήταν φρικτό. Ο τρόπος που μεταδίδεται η νόσος δεν έχει ακόμα αποσαφηνιστεί, σίγουρα όμως η συχνή συναναστροφή με λεπρούς αυξάνει τις πιθανότητες μετάδοσης.

    Οι μεγαλύτεροι από εμάς έχουμε δει στο δρόμο άρρωστα άτομα κυρίως μετά το 1957 που έφυγαν από το νησί. Η εικόνα τους μας έχει μείνει ανεξίτηλη στα μάτια και στη μνήμη  μας μέχρι σήμερα, που δεν μπορεί να φύγει ποτέ.

    Ας αναλογιστούμε πόσες σκηνές φρίκης, τρόμου, πόνου, δακρύων, αγανάκτησης, εκτυλίχτηκαν πάνω σ αυτό το νησί από τους πάσχοντες. Είχαν την κοινωνική απόρριψη από τους φίλους, τους γνωστούς, τους χωριανούς πολλές φορές και από την ίδια την οικογένεια. Ήταν απομονωμένοι μέχρι να επέλθει ο λυτρωτικός θάνατος. Έτσι  η Σπιναλόγκα έγινε συνώνυμο του κοινωνικού αποκλεισμού.

        Σήμερα το νησί της Σπιναλόγκας έχει ανοίξει τις πύλες του σε όλο τον κόσμο, μαγνητίζει τους πάντες η ιστορία και η αρχιτεκτονική του φρουρίου. Χιλιάδες τουρίστες από όλο τον κόσμο κατακλύζουν κάθε χρόνο το νησί με τη μεγάλη φωτογένεια και ιστορία.

      Το νησί της Σπιναλόγκας έγινε ακόμα πιο γνωστό με τη σειρά του τηλεοπτικού σταθμού MEGA το 2010 βασισμένη στο βιβλίο της Βικτόρι Χίσλοπ που αναφέρεται σχετικά με την ζωή των  λεπρών του νησιού.-

ΠΗΓΕΣ :   ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Θεοχάρη Δετοράκη σελ.270.

                 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ  ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ  ΕΛΛΑΔΟΣ Μ. Σταματελάτου, σελ. 157.

                 Ηλεκτρονική Εγκυκλοπαίδεια ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ.

                 ΦΩΤΟ. Δακανάλης  Μανόλης.

                

    

H σπιναλόγκα από το βουνό Οξά

Η Σπινλόγκα από την Πλάκα

Σπιναλόγκα

Νότια πύλη

Τούρκικος Μαχαλάς

Τούρκικος Μαχαλάς

Άγιος Παντελεήμονας

Δυτική κεντρική πύλη

΄

Υδραγωγείο

Νοσκοκομείο

Άποψη οικισμού

Βόρεια οχύρωση

Βόρεια οχυρωματική ημισέληνος

Αγιος Γεώργιος

Νότια οχυρωματική ημισέληνος

Δεύτερη οχύρωση

Βενετσιάνικα κτίρια

Από την κορφή η δυτική πλευρά

Κορφή Σπιναλόγκας

ΤΟ ΕΝΕΤΙΚΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ

Ψηλό Καστέλι

               

                                             Ψ Η Λ Ο  Κ Α Σ Τ Ε Λ  Ι  

                                Του ΔΑΚΑΝΑΛΗ   Μανόλη πρώην Αγρονόμου

        Η επαρχία Καινούργιου του νομού Ηρακλείου οφείλει  την ονομασία της στο νέο κάστρο, που κτίστηκε δυτικά του Καστελίου από το Γενοβέζο Ενρίκο Πεσκατόρε το 1206 πάνω σε ένα απότομο λόφο με την Ενετική ονομασία Castel Nuovo. Μεταφράστηκε στα ελληνικά ως Νέο (Καινούργιο) Καστέλι. Με την ονομασία Castel Nuovo αναφέρεται σε έγγραφο του 1212. Τα τελευταία χρόνια μετονομάστηκε σε Ψηλό Καστέλι.

      Το φρούριο αποπειράθηκαν να το καταλάβουν χωρίς επιτυχία οι επαναστάτες κατά την επανάσταση του Αγίου Τίτου το 1364.

     Το όνομα του χωριού  Καστέλι οφείλεται στο φρούριο. Το Καστέλι αναφέρεται στην ενετική απογραφή του Καστροφύλακα με την ονομασία Novo Proptio με 644 κατοίκους. Ο τότε οικισμός ονομάζονταν Βούργος και ήταν κτισμένος περιμετρικά του λόφου ψηλό Καστέλι. Σήμερα σώζονται ερείπια του οικισμού μεταξύ των οποίων και εκκλησιών, ενώ στη δυτική πλευρά ήταν κατοικίες Εβραίων.

      Με τον καιρό το φρούριο που καταλάμβανε όλη την κορφή του λόφου, εγκαταλείφτηκε και ερημώθηκε, όπως έγινε και με άλλα φρούρια.-

     Πηγές: Το ΗΡΑΚΛΕΙΟ και ο Νομός του,  εκδόσεις Νομαρχία Ηρακλείου 1971, σελ. 470 και 552.
                  Φώτο: Δακανάλης Μανόλης.

                                                       Μοίρες 28- Μαίου  2013.

 

      

Ερείπια εκκλησίας

Ερείπια οικισμού Βούργου

Σμυλευμένη γούρνα στον οικισμό

Από τα τείχη του κάστρου

Πολεμίστρα του κάστρου

Δεξαμενή του κάστρου

Τείχη του κάστρου

Είσοδος κάστρου με πέτρινη κλήμακα

Μέρος των τειχών