ΙΔΗ

Δευτέρα 6 Απριλίου 2015

ΜΕΣΑ ΛΑΣΙΘΙ- ΦΑΡΑΓΓΙ ΚΡΙΤΣΑΣ

MEΣΑ ΛΑΣΙΘΙ-ΦΑΡΑΓΓΙ ΚΡΙΤΣΑΣ

Του ορειβάτη Δακανάλη Μανόλη

Το ορεινό χωριό Μέσα Λασίθι (υψ850μ) βρίσκεται στην έξοδο του μαγευτικού Οροπεδίου του Λασιθίου προς τον Άγιο Νικόλαο. Στο χωριό αυτό είχε αναπτυχθεί στις αρχές του 19^ου αι. η εκκλησιαστική ξυλογλυπτική, «Νιταδώροι» αποκαλούνταν κατά την λαϊκή έκφραση οι ξυλόγλυπτες τέμπλων.

Μιάμιση διμοιρία ορειβάτες του Ορειβατικού Συλλόγου Ηρακλείου με αρχηγό τη Ρενάτα Γκέσμαν στις 5-4-2015, από τον οικισμό των Νικηφόρηδων, πήραμε ένα πολύ παλιό ελαφρώς ανηφορικό μονοπάτι με προορισμό το εντυπωσιακό φαράγγι της Κριτσάς. Ο κοσμογυριστής ήλιος βρίσκονταν ήδη μια κονταριά πάνω από τον ορίζοντα. Ο καιρός ήταν μπουκωμένος, έπεφταν αραιές ψιχάλες, η θερμοκρασία βρίσκονταν σε χαμηλά επίπεδα και η ορατότητα ήταν σχετικά περιορισμένη.

Η θέα προς το καταπράσινο οροπέδιο Λασιθίου με τις απότομες χιονισμένες γύρωθε κορφές ήταν πανοραμική. Στα νότια φιγουράρει το άγριο φαράγγι του Χαυγά, που ενώνει το δεύτερο σε έκταση οροπέδιο του Καθαρού με το Οροπέδιο Λασιθίου.

Στην πορεία μας συναντήσαμε δυο πέτρινα ξωκλήσια και το μικρό γραφικό οροπέδιο Αλόιδα, στο οποίο είχε το λημέρι του ο θρυλικός Χαΐνης (επαναστάτης) Μανόλης Καζάνης ή Καζοναμανόλης (1793-1847). Στην άκρη του οροπεδίου είναι η πετρόκτιστη πηγή του «Κυνηγού». Ακολουθήσαμε ένα δασικό δρόμο, που διασχίζει τις βόρειες πλαγιές της κορφής Τσίβι (υψ1664μ) του όρους Δίκτη και φθάσαμε στην πηγή του «Χαλασά» με τα κατάκρυα κρυστάλλινα νερά από την οποία υδρεύεται ο Άγιος Νικόλαος.

Το κατηφορικό πλέον παλιό μονοπάτι που συνδέει το Οροπέδιο Λασιθίου με την Κριτσά, μας έφερε στο γραφικό μικρό ορεινό χωριό Τάπες (υψ573μ) με τους λιγοστούς κατοίκους. Ο Γιώργης Μακράκης ετών 80 κάτοικος του χωριού μας είπε, ότι οι λιγοστοί κάτοικοι του χωριού είναι κτηνοτρόφοι, ενώ και ο ίδιος διατηρεί ακόμα πρόβατα, γιατί είναι η ζωή του.

Ύστερα μας υποδέχτηκε το άγριο φαράγγι της Κριτσάς, το οποίο αρχίζει κάτω από τις Τάπες και καταλήγει στην Κριτσά (υψ365μ). Ολόκληρη η φαραγκοκοιλάδα είναι κατάφυτη από πρίνους, λιόπρινα, αγρουλίδες και τις όχθες κοσμούν οι πικροδάφνες. Προχωρούσαμε πάνω στα βότσαλα και το φαράγγι άρχισε σιγά-σιγά να στενεύει με κάθετες ορθοπλαγιές μήκους ενός περίπου χιλιομέτρου, ενώ σε μερικά σημεία το πλάτος φθάνει μόλις το ενάμιση μέτρο.

Η έξοδος του φαραγγιού δυτικά της Κριτσάς είναι πάρα πολύ εντυπωσιακή, σαν μια βαθιά στενή μαχαιριά που σχίζει το βουνό στα δύο. Το φαράγγι περνιέται εύκολα όλες τις εποχές του έτους, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Στα δύσκολα περάσματα σκαρφαλώνουμε στα βράχια με σιδερόσκαλες χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Το φαράγγι κλείνει το χειμώνα από διάφορες κολύμπες, που δημιουργούνται λόγω ισχυρών βροχοπτώσεων.

Στην γραφική Κριτσά που είναι αμφιθεατρικά κτισμένη φθάσαμε το σούρουπο, ενώ ο κοσμογυριστής ήλιος είχε κουρνιάσει πίσω από την κορφή Τσίβη. Η Κριτσά είναι από τα αρχαιότερα χωριά της Κρήτης, διατηρεί σε σημαντικό βαθμό την παλιά της αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και οι κάτοικοι της είναι απόγονοι της αρχαίας Λατούς.

Η πορεία μας ήταν πολύ εντυπωσιακή και η μια εναλλαγή του περιβάλλοντος διαδέχονταν την άλλη. Μας πήρε συνολικά οκτώμισι ώρες διανύοντας 17 χιλιόμετρα. Ανεβήκαμε 160 μέτρα υψομετρική διαφορά και κατεβήκαμε 1000. Ευχαριστούμε πάρα πολύ την αρχηγό μας Ρενάτα.-

Στο παλιό μονοπάτι.

Το χιονισμένο Σπαθί της Δίκτης

Άποψη Οροπεδίου Λασιθίου

Ξωκλήσι

Πάνω στα μικρά οροπέδια.

Στο μονοπάτι για τις Τάπες

Οροπέδιο Αλόιδας

Πηγή Κυνηγού

Στις άγριες πλαγιές της Τσίβι

Στη βόρεια Τσίβι

Πηγή Χαλασά

Προς Τάπες.

Ίριδα της Δίκτης

Μαν.Δακανάλης

Γώργης Μακράκης στις Τάπες

Στην κοίτη του φαραγγιού

Το φαράγγι στένεψε πολύ

Προ των πυλών

Δύσκολο πέρασμα

Η αρχηγός Ρενάτα

Στενό πέρασμα

Δύσκλο κατέβασμα

Άποψη εισόδου φαραγγιού

Δευτέρα 23 Μαρτίου 2015

ΦΑΡΑΓΓΙ ΒΡΥΣΙ

ΦΑΡΑΓΓΙ ΒΡΥΣΙ

Του ορειβάτη Δακανάλη Μανόλη

Το ηρωικό ορεινό χωριό Λάκκοι (υψ520μ) δεσπόζει στις βόρειες πλαγιές των Λευκών Ορέων, στο δρόμο προς το μαγευτικό οροπέδιο του Ομαλού. Η καταγραφή της ιστορίας του χωριού χρονολογείται από τo 1082 με την έλευση στην Κρήτη των 12 αρχοντόπουλων. Ο Λέοντας Μουσούρος πήρε ως τιμάριο την ευρύτερη περιοχή των Λάκκων. Οι Λακκιώτες έχουν διακριθεί διαχρονικά για την ανδρεία τους και πάντοτε ήταν μπροστάρηδες στους Εθνικούς αγώνες. Κατά την επανάσταση του Καντανολέου τo 1527 πρωτοστάτησαν τα χωριά Λάκκοι, Μεσκλά και Κεραμειά, με επακόλουθο την καταστροφή τους από τους Βενετούς. Οι Λάκκοι ανέδειξαν κατά καιρούς αρκετούς οπλαρχηγούς με κυριότερο τον Χατζή-Μιχάλη Γιάνναρη και το στρατηγό Μάντακα.

Από τους Λάκκους στις 22 Μαρτίου 2015 ο Ορειβατικός Ηρακλείου με 50 ορειβάτες (μεταξύ των οποίων ο γράφων) με τον ακούραστο αρχηγό Γιώργη Ρομπογιαννάκη, ακολουθήσαμε ένα παλιό κατηφορικό μονοπάτι που ελίσσεται σε καταπράσινα δασωμένα τοπία με προορισμό το φαράγγι Βρυσί.

Το πρώτο μέρος του φαραγγιού έχει αραιή δασοσκεπή κάλυψη και παλιές πεζούλες που κάποτε καλλιεργούνταν. Το δεύτερο μέρος είναι πιο άγριο με κάθετες χαράδρες κομμένες σαν με μαχαίρι κατάφυτες από πεύκα, πρίνους, σφεντάμια και κυπαρίσσια, αφήνει δε κατάπληκτο τον επισκέπτη. Το στενό μονοπάτι είναι χαραγμένο στη δεξιά πλαγιά και κατασκευάστηκε από τους Λακκιώτες με προσωπική εργασία τα έτη 1962-64, για να μεταφέρουν το νερό με σωλήνες για ύδρευση του χωριού. Σε πολλά σημεία το έχουν σμιλεύσει στα βράχια, έχει δύσκολα περάσματα που κόβουν την ανάσα και το τυχόν παραπάτημα είναι μοιραίο. Η μια έκπληξη διαδέχονταν την άλλη και δεν ξέραμε τι θα βλέπαμε στην επόμενη στροφή. Με το πέρασμα της ώρας η πορεία μας γίνονταν πιο ανηφορική, η φύση άρχισε να δείχνει το σκληρό της πρόσωπο, ενώ το φαράγγι είναι πιο άγριο και κακοτράχαλο.

Η αγάπη μας για τη φύση μας έδινε δύναμη,φτερά στα πόδια και προχωρούσαμε. Στο βουνό ξεφεύγεις, απελευθερώνεσαι, γίνεσαι άλλος άνθρωπος, χάνεις την επαφή με την πραγματικότητα, δεν θυμάσαι, ότι η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει ή ότι θα φύγει από το ευρώ (GREXIT), όπως μας κοπανίζουν καθημερινά όλα τα κανάλια.

Τρεισήμισι περίπου ώρες μας πήρε μέχρι να φθάσουμε στο σπήλαιο Βρυσί με υπόγειο ποτάμι νερού (υψ790μ), από το οποίο πήρε το όνομα το φαράγγι. Στο σημείο της πηγής το φαράγγι στενεύει πάρα πολύ με κάθετες ορθοπλαγιές και μια μεγάλη χιονούρα αρκετών μέτρων ύψους απέκοπτε την προσπέλαση για την απέναντι πλαγιά που συνεχίζει το μονοπάτι. Κάτω από το χιόνι έτρεχε αρκετό κρυστάλλινο νερό και είχαν δημιουργηθεί σπήλαια. Με ευθύνη του αρχηγού για λόγους ασφαλείας άρχισε η επιστροφή στους Λάκκους από το ίδιο μονοπάτι, ενώ ο προορισμός μας ήταν το χωριό Ζούρβα (υψ570μ), που υδρεύεται από την ίδια πηγή. Τα απρόοπτα υπάρχουν πάντα στην ορειβασία.

Το ανοιξιάτικο λιόγερμα ολοένα και παραδίδονταν στις πορφυρές γάζες του ουρανού πίσω από τις κωνοφόρες κορφές των Λευκών Ορέων, την ώρα που φθάναμε στους Λάκκους. Η μαγευτική μας εξόρμηση πήρε τέλος μετά από 5 ώρες ευχάριστης πορείας.

Ευχαριστούμε πολύ τον Ορειβατικό Ηρακλείου και τον αρχηγό μας Γιώργη Ρομπογιαννάκη, για την τόσο ενδιαφέρουσα διαδρομή που κάναμε.-

Άποψη Λάκκων

Δύσκολο κατέβασμα

Αρχή φαραγγιού Βρυσή

Άποψη φαραγγιού

Εφ ενός ζυγού

Δίκταμος ή έρωτας

Η άνοιξη είναι παντού

Μικρή στάση

Έτοιμοι για το δύσκολο φαράγγι

Πεθαμένο πεύκο

Κακοτράχαλο φαράγγι

Πεύκα

Κάτω από τη χιονούρα είναι η πηγή

Άποψη του φαραγγιού

Αδιάβατη χιονούρα ή Κέραμος

Το μονοπάτι για τη Ζούρβα

Μαργαρίτα

Η μια γενιά πάνω στην άλλη

Άποψη Λευκών Ορέων

Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2015

ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΠΑΝΩ ΜΕΡΑΜΠΈΛΟΥ

        Στα μονοπάτια και μοναστήρια
                του Πάνω Μεραμπέλου
                               Του Ορειβάτη Δακανάλη Μανόλη

Το μικρό χωριό Άνω Λούμα (υψ390μ) του Πάνω Μεραμπέλου είναι γεωργοκτηνοτροφικό και αναφέρεται ως Μετόχι σε έγγραφο του 1641.

Πενήντα ορειβάτες του Ορειβατικού Ηρακλείου μεταξύ των οποίων και ο γράφων με αρχηγό την Άννα Παπαδάκη την 1^η Φεβρουαρίου 2015 ανηφορήσαμε από την Άνω Λούμα με προορισμό την Ιερά Μονή Καρδαμούτσας. Η πορεία γίνονταν σε ένα πανάρχαιο μονοπάτι που ελίσσονταν μέσα σε μακία βλάστηση από σκήνους, ασπαλάθους, αγριελιές, αγκαραθιές και φρύγανα. Το μονοπάτι ήταν από καλντερίμι, το οποίο όμως έχει καταστραφεί κατά το μεγαλύτερο μέρος. Σε αρκετά σημεία οι θάμνοι το είχαν καλύψει κυριολεκτικά και ένα συνεργείο από ορειβάτες με κλαδευτικά εργαλεία το καθάρισαν και το κατέστησαν προσπελάσιμο. Το μονοπάτι διαδέχτηκε αγροτικός δρόμος και τη μακία βλάστηση λιόφυτα που έφθαναν ίσαμε τη μονή.

Η μονή της Καρδαμούτσας (υψ540μ) κτίστηκε την περίοδο της Ενετοκρατίας σε διάφορες φάσεις 15^ος – 18^ος αι. Είναι φρουριακού τύπου με υψηλή αρχιτεκτονική κατασκευή και το καθολικό είναι αφιερωμένο στον Τίμιο Σταυρό. Λειτουργούσε μέχρι το έτος 1900 και μετά αφέθηκε στη φθορά του αδηφάγου χρόνου. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπαλαιωθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Δεν υπάρχει μοναχός στη μονή και ο εφημέριος της περιοχής μας φιλοξένησε με ρακί και διάφορες λιχουδιές, τον ευχαριστούμε πάρα πολύ.

Το αρχέγονο μονοπάτι μετά από μισής ώρας πορεία μας οδήγησε στη μονή Αρετίου (υψ530μ) με τα πανύψηλα λυγερόκορμα κυπαρίσσια. Η μονή άρχισε να κατασκευάζεται το 1580, είναι φρουριακού τύπου, διαθέτει αρκετούς χώρους, όπως ελαιοτριβείο, πατητήρια, φούρνους και μεγάλες στέρνες για νερό γιατί η περιοχή είναι ξερική. Το καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα.

Ο Ορειβατικός Ηρακλείου από το πρωί είχε πάει αρτοκλασία στη μονή, ευλογήθηκε από το μοναδικό ιερομόναχο της μονής και μοιράστηκε στους ορειβάτες με καφέ που μας πρόσφερε η μονή.

Από το Αρέτι κατηφορίσαμε σε μια φαραγγοκοιλάδα που καλύπτονταν από πρίνους, ακολουθώντας ένα στενό κατηφορικό μονοπάτι το οποίο μας οδήγησε στο εγκαταλειμμένο τώρα και πολλά χρόνια μικρό χωριό Χοντροβολάκοι. Τα λείψανα των σπιτιών είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες της δομής των τότε νοικοκυριών και της κουλτούρας των κατοίκων. Στο χωριό αυτό κάποτε υπήρχε ζωή, κίνηση, ενώ σήμερα υπάρχει νέκρα.

Η μέρα μάζευε σιγά-σιγά τα φτερά της, η οποία ήταν μουντή, λόγω της σκόνης που έφερε o νοτιάς από την Αφρική και επικρατούσαν σχετικά υψηλές θερμοκρασίες. Ο πυρπολημένος και κατάκοπος ήλιος χάθηκε πίσω από την κορφή της Σελένας.

Περάσαμε από οικισμούς, διάσπαρτα μοναστήρια, πολλά μετόχια με πεζούλες και χωριά. Υπήρξε συνδυασμός πεζοπορίας, εθελοντικής εργασίας, θρησκείας και ιστορίας. Η όλη διαδρομή ήταν περίπου10 χιλιόμετρα και μας πήρε τέσσερις ώρες πορείας χωρίς τις στάσεις.-

Πηγές! Βυζαντινές μνήμες, Νίκου Ψιλάκη σελ. 97-103. Βικιπαίδεια.